Ελληνική Ωτορινολαρυγγολογία
Τριμηνιαία Έκδοση της:
  • Πανελλήνιας Εταιρείας Ωτορινολαρυγγολογίας Χειρουργικής Κεφαλής & Τραχήλου
  • Εταιρείας Ωτορινολαρυγγολογίας Χειρουργικής Κεφαλής & Τραχήλου των Αθηνών
  • ΩΡΛ Εταιρείας Βορείου Ελλάδας
  • Πανελλήνιας Ιατρικής Εταιρείας Ωτολογίας-Ακοολογίας-Νευροωτολογίας
Ελληνικά | English

Οστρακιά σε ενήλικο γυναίκα. Μια ξεχασµένη νόσος

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Εισαγωγή: Η οστρακιά είναι µια παιδιατρική νόσος ξεχασµένη λόγω της ευρείας χρήσης των αντιβιοτικών. Παρόλα αυτά µπορεί να εµφανιστεί και σε ενήλικα άτοµα. Το υπεύθυνο βακτήριο είναι ο β-αιµολυτικός στρεπτόκοκκος της οµάδας Α ο οποίος προκαλεί υψηλό πυρετό, φαρυγγοαµυγδαλίτιδα και γενικευµένο εξάνθηµα. Η θεραπεία του είναι φαρµακευτική, ενώ ο ασθενής θα πρέπει να παρακολουθείται στενά για πιθανές επιπλοκές.
Παρουσίαση περιστατικού: Παρουσιάζεται ενήλικη γυναίκα 29 ετών µε φαρυγγαλγία, εµπύρετο και εξάνθηµα εντοπιζόµενο στην κατώτερη κοιλιακή και οσφυϊκή χώρα που βρέθηκε να πάσχει από Streptococcus pyogenes. Στην ασθενή χορηγήθηκε φαρµακευτική αγωγή και παρουσίασε οµαλή περίοδο ανάρρωσης χωρίς την ανάπτυξη επιπλοκών.
Συµπεράσµατα: Παρότι η οστρακιά αποτελεί µια παιδιατρική νόσο ξεχασµένη, λόγω της ευρείας χρήσης αντιβιοτικών, διαγνώσαµε και θεραπεύσαµε µια σπάνια περίπτωση ενήλικης ασθενούς µε την πάθηση αυτή, την οποία και παρουσιάζουµε.
Λέξεις κλειδιά: Οστρακιά, σκαρλατίνα, β-αιµολυτικός στρεπτόκκοκος, εξάνθηµα.

EIΣΑΓΩΓΗ
Οστρακιά ή “σκαρλατίνα” είναι µια µεταδιδόµενη µολυσµατική και επιδηµική ασθένεια. Η οστρακιά προκαλείται από το β-αιµολυτικό στρεπτόκοκκο της οµάδας Α (streptococcus pyogenes). O στρεπτόκοκκκος είναι το ίδιο βακτήριο που προκαλεί φαρυγγοαµυγδαλίτιδες, ωστόσο στα νοσούντα άτοµα δεν εµφανίζεται πάντα η νόσος της οστρακιάς.1
Η οστρακιά είναι συχνότερη στα παιδιά ηλικίας 3 έως 10 ετών και πολύ σπάνια εµφανίζεται σε ενήλικα άτοµα. Στη χώρα µας αλλά και παγκοσµίως η οστρακιά έχει περιοριστεί σηµαντικά λόγω της αυξηµένης χρήσης των αντιβιοτικών ενώ είναι πολύ σπάνια στις µέρες µας η νόσηση από τέτοια ασθένεια.2-4
Στην παρούσα εργασία περιγράφεται µια περίπτωση ενήλικης ασθενούς που εκδήλωσε τη νόσο της οστρακιάς.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ
Γυναίκα 29 ετών προσήλθε στο τµήµα επειγόντων περιστατικών µε φαρυγγαλγία, τάση προς εµετό, ναυτία και εµπύρετο έως 39οC από διηµέρου. Η ασθενής εµφάνιζε από ωρών εξάνθηµα που εντοπιζόταν στην κατώτερη κοιλιακή χώρα, στην οσφυϊκή χώρα και στο ανώτερο τµήµα των µηρών. Από το ατοµικό αναµνηστικό της ασθενούς δεν υπήρχαν συνυπάρχοντα νοσήµατα.
Κατά την κλινική εξέταση του στοµατοφάρυγγα στις παρίσθµιες αµυγδαλές υπήρχε εκσεσηµασµένη ερυθρότητα και διόγκωση, επίχρισµα στη δεξιά παρίσθµια αµυγδαλή και παρουσία έντονης ερυθρότητας της γλώσσας. Κατά τη ρινοσκόπηση και την ωτοσκόπηση δεν παρατηρήθηκαν παθολογικά ευρήµατα. Από την κλινική εξέταση του τραχήλου ψηλαφήθηκαν διογκωµένοι τραχηλικοί λεµφαδένες άµφοτερόπλευρα. Από τη επισκόπηση του κορµού το εξάνθηµα που υπήρχε χαρακτηριζόταν από µεγάλες ερυθρές πλάκες σχηµατιζόµενες από συρρέουσες στικτές κουκίδες (Εικ. 1 & 2). Οι δερµατικές βλάβες κατά την πίεση µε το δάκτυλο αποχρωµατιζόντουσαν λίγη ώρα.
Από τον εργαστηριακό έλεγχο της ασθενούς προέκυψε αυξηµένος αριθµός λευκών αιµοσφαιρίων (18χιλ/µl) και ουδετεροφιλικός τύπος (82%). Ο λοιπός αιµατολογικός έλεγχος ήταν αρνητικός ενώ ελήφθη καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσµατος.
Στην ασθενή εδόθησαν οδηγίες για λήψη αµοξυκιλλίνης-κλαβουλανικού οξέος για 10 ηµέρες, αντιπυρετικών-αναλγητικών, παραµονή κατ’οίκον και λήψη άφθονων υγρών και χλιαρών αφεψηµάτων. Η ασθενής επανεκτιµήθηκε σε 3ηµέρες µε τα αποτελέσµατα της καλλιέργειας του φαρυγγικού επιχρίσµατος που ανέδειξε τον streptococcus pyogenes. Με αυτόν τον τρόπο πιστοποίηκε η διάγνωση της οστρακιάς και συνεστήθη συνέχιση της φαρµακευτικής αγωγής, αποφυγή συγχρωτισµού λόγω της εξαιρετικής µεταδοτικότητας του βακτηρίου και αποφυγή έντονης σωµατικής δραστηριότητας. Η ασθενής απυρέτησε 72 ώρες µετά την έναρξη της αντιβιοτικής αγωγής, ενώ τα εξανθήµατα αρχίσανε να υποχωρούν την 8η ηµέρα. Στην ασθενή επιπλέον συνεστήθη παρακολούθηση της νεφρικής λειτουργίας µε γενική ούρων στο τέλος της 1ης και 3ης εβδοµάδος.

ΣΥΖΗΤΗΣΗ
Η οστρακιά θεωρείται πολύ µεταδοτική νόσος µε πολλές επιδηµικές εξάρσεις στην ιστορία, όπως η πρόσφατη επιδηµία στο Χονγκ Κόνγκ και στην Κίνα το 2011. Επίσης πολλά ιστορικά πρόσωπα έχουν προσβληθεί από τη ¨σκαρλατίνα, όπως ο Ντον Μπαζίλιο, βασικός ήρωας της όπερας του Ροσσίνι Ο κουρέας της Σεβίλλης. Σήµερα υπάρχουν περιορισµένα κρούσµατα της νόσου λόγω της ευρείας χρήσης των αντιβιοτικών.5
Ο υπεύθυνος αιµολυτικός στρεπτόκοκκος έχει µεγάλη αντοχή στο περιβάλλον. Για τον λόγο αυτό η νόσος µπορεί να µεταδοθεί και δια αντικείµενων που κρατούσε ο ασθενής κατά τη διάρκεια της ασθένειας του. Η οστρακιά φαίνεται να εκδηλώνεται κυρίως στον παιδιατρικό πληθυσµό και βαρύτερα στα αγόρια, αφού κατά τις στατιστικές αυτά παρουσιάζουν µεγαλύτερη θνησιµότητα. Υπάρχουν οικογένειες και φυλές αλλά και µεµονωµένα άτοµα που είναι περισσότερο ευάλωτα στην ασθένεια της οστρακιάς εµφανίζοντας βαρύτερη συµπτωµατολογία και τις επιπλοκές της νόσου.1,6
Η οστρακιά είναι νόσος που προκαλείται από στελέχη του β-αιµολυτικού στρεπτόκοκκου της οµάδας Α που παράγουν µια πρωτεϊνική τοξίνη. Η τοξίνη αυτή καλείται και ερυθρογόνος τοξίνη και είναι αυτή που τελικά ευθύνεται για το χαρακτηριστικό δερµατικό εξάνθηµα της νόσου. Σε πρόσφατη µελέτη αναγνωρίστηκαν υποπληθυσµοί του βακτηρίου που φέρουν συγκεκριµένα γονίδια, όπως τα ssa, speA και speC τα οποία τελικά κωδικοποιούν την παραγωγή των αντίστοιχων εξωτοξινών και ευθύνονται για την πρόκληση της συµπτωµατολογίας της οστρακιάς και των επιδηµικών εξάρσεων της.7,8
Η επώαση της νόσου διαρκεί από 24 ώρες µέχρι 4 ηµέρες και πολύ σπάνια ως επτά. Η νόσος εµφανίζεται µε καλοήθη ή κακοήθη µορφή που απειλεί τη ζωή του ασθενούς µέσα σε µικρό χρονικό διάστηµα. Συχνότερα συνοδεύεται από έντονη ερυθρότητα στο στοµατοφάρυγγα, υψηλό πυρετό (39 και 40°C) µε ρίγος ή σπασµούς κυρίως στη βρεφική ηλικία. ∆ευτερεύοντα συµπτώµατα της νόσου αναφέρονται από το γαστρεντερικό σύστηµα όπως δυσκοιλιότητα ή διάρροια, έµετοι και κοιλιακό άλγος, αλλά και από το νευρολογικό όπως διέγερση, παραλήρηµα και σπασµοί.1,6,9
Το εξάνθηµα της οστρακιάς έχει χαρακτηριστική εµφάνιση και εντόπιση. Αρχίζει από το κατώτερο µέρος της κοιλιάς και το επάνω µέρος των µηρών και εξαπλώνεται γρήγορα στους αγκώνες, το πρόσωπο, τον κορµό, τα χέρια και τα πόδια. Τα σηµεία του Filatof (οστρακιώδες προσωπείο) και του Pastia έχουν ιδιαίτερη σηµασία για τη διάγνωση της οστρακιάς. Περίπου τη δέκατη µέρα αρχίζει η απολέπιση του δέρµατος που διαρκεί από 1 έως 2 εβδοµάδες. ∆εν είναι λίγες οι φορές που το εξάνθηµα συνοδεύεται από κνησµό.6,9
Οι επιπλοκές της οστρακιάς, ιδιαίτερα στην κακοήθη µορφή εκδηλώνονται από διάφορα συστήµατα. Οι επιπλοκές από το κεντρικό νευρικό σύστηµα (µηνιγγίτιδα, εγκεφαλικό απόστηµα) και το αναπνευστικό σύστηµα (πνευµονία, παραρρινοκολπίτιδα, φαρυγγικό απόστηµα) παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια των συµπτωµάτων της νόσου.
Αντιθέτως οι επιπλοκές που προσβάλλουν τη νεφρική λειτουργία (σπειραµατονεφρίτιδα) και την καρδιακή λειτουργία (ρευµατικός πυρετός) µπορούν να εµφανιστούν έως και λίγες εβδοµάδες µετά τη βελτίωση του πάσχοντος ατόµου.10,11
Η θεραπεία της οστρακιάς είναι κατά βάση συντηρητική. Τα αντιβιοτικά πρώτης εκλογής είναι η πενικιλίνη, χορηγούµενη per os ή ενδοµυϊκά για 10 ηµέρες. Η αγωγή δεν θα πρέπει να διακόπτεται σε διάστηµα συντοµότερο των 10 ηµερών, ώστε να αποφευχθούν οι επιπλοκές της νόσου. Σε περιπτώσεις αλλεργίας στις πενικιλίνες θα πρέπει να χορηγείται κλινδαµυκίνη ή ερυθροµυκίνη. Συµπτωµατική αγωγή µε αντιπυρετικά-αναλγητικά (µε προτίµηση στην παρακεταµόλη) συνιστάται για τον έλεγχο του πυρετού και της φαρυγγοδυνίας. Καθοριστικής σηµασίας είναι και η σωστή υγιεινή του ασθενούς και των ατόµων που συναναστρέφεται. Στους κανόνες υγιεινής συγκαταλέγοται η συχνή πλύση των χεριών, η προσωπική χρήση οικιακών σκευών, ο καλός αερισµός και καθαρισµός του δωµατίου. Η δίαιτα του ασθενούς συνίσταται σε άφθονη κατανάλωση υγρών για αποφυγή αφυδατώσεως και τροφές µαλακής συστάσεως λόγω της υποκείµενης δυσκαταποσίας. Επίσης θα πρέπει να αποφεύγεται η έντονη σωµατική άσκηση, και ο ασθενής να παραµείνει κλίνηρης για 10 ηµέρες.1,4,9

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Weisse ME. The fourth disease, 1900-2000. Lancet 2001;357(9252):299-301.
2. Poveda Monge F, Oltra Masanet JA. Has scarlet fever returned or did it ever go away? Aten Primaria 1998;22:538-40.
3. Lamden KH. An outbreak of scarlet fever in a primary school. Arch Dis Child 2011;96:394-7.
4. Kutsuna S, Hayakawa K, Ohmagari N. Scarlet Fever in an adult. Intern Med 2014;53:167-8.
5. Luk EY, Lo JY, Li AZ, et al. Scarlet fever epidemic, Hong Kong, 2011. Emerg Infect Dis 2012;18:1658-61.
6. Jarvi JF. Pediatric exanthems: recognize the rash. JAAPA 2001;14:29-36.
7. Silva-Costa C, Carriço JA, Ramirez M, Melo-Cristino J. Scarlet fever is caused by a limited number of Streptococcus pyogenes lineages and is associated with the exotoxin Genes ssa, speA and speC. Pediatr Infect Dis J 2014;33:306-10.
8. Wu PC, Lo WT, Chen SJ, Wang CC. Molecular characterization of Group A streptococcal isolates causing scarlet fever and pharyngitis among young children: A retrospective study from a northern Taiwan medical center. J Microbiol Immunol Infect (in press).
9. Golledge C. Sore throat and a rash. Aust Fam Physician 1999;28:379.
10. Hahn RG, Knox LM, Forman TA. Evaluation of poststreptococcal illness. Am Fam Physician 2005;71:1949-54.
11. Lau SK, Woo PC, Yuen KY. Toxic scarlet fever complicating cellulitis: early clinical diagnosis is crucial to prevent a fatal outcome. New Microbiol 2004;27:203-6.

Συνημμένο αρχείο:: WRL_077-079_Delistathi.pdf (156.96 KBytes)